‘જોયું ? દિલ્હીની સરકાર ડરી ગઈ ! કિલ્લેબંધી કરી નાંખી ! ધરપકડો કરી ! ટ્રેનો રદ કરી ! મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કર્યાં… છતાં જે થવાનું હતું તે તો થયું જ ! શું કહો છો…’
અમારા સવાલના જવાબમાં રણઝણસિંહે ભલતો જ સવાલ કર્યો :
‘મન્નુડા, મને ઈ ક્યે, કે મહાભારતનું યુદ્ધ શું હતું ?’
‘તમે આમ આડા અવળા સવાલો ના પૂછો. મૂળ મુદ્દાનો જવાબ આપો.’
‘ઇ જ દઉં છું !’ રણઝણસિંહ બોલ્યા : ‘મહાભારતનું યુદ્ધ રાજાઓ વચ્ચેનું યુદ્ધ હતું. એક તરફ પાંચ રાજા અને બીજી તરફ સો રાજા ! બિચારી પરજાને કોઈ પૂછવા જ નો’તું ગ્યું !’
‘તમે કહેવા શું માગો છો ?’
‘હજી હાંભળ… ભારતમાં ગુપ્તવંશ, ચૌલવંશ, અશોકવંશ… આ હંધાય રાજાઉંના મોટાં મોટાં રાજ્યો હતાં કે નંઈ ? ઈ અટલાં મોટાં શી રીતે થ્યાં ? બીજા રાજાઉં સાથે યુદ્ધ કરી કરીને ! બરોબર ?’
‘બરોબર.’
‘પણ પરજા ? ઈ તો ન્યાંની ન્યાં જ હતી !’
‘અરે, તમે કહેવા શું માગો છો ?’
‘ના ના. મુગલો આ દેશમાં આયવા પછી શું થ્યું ? બે રાજાઓનાં સૈન્યો એકબીજા હાર્યે લઢે… એમાં જે જીતે ઈનું ન્યાં રાજ ! પરજા બચારી ન્યાંને ન્યાં !’
‘અરે પણ -’
‘પણ… પણ… પણ… ૧૯૨૩માં ભારતમાં પહેલીવાર સ્થાનિક ચૂંટણીયું થઈ ! ઈ પણ કેવી ? કે અમેરિકામાં વરસોની લડત પછી છેક ૧૯૨૦માં મહિલાઉંને મતાધિકાર મઈળો ! પણ ભારતમાં પહેલાં જ ઇલેક્શનમાં, ૧૯૨૩માં મહિલાઉં સેમ લેવલ પર ગણવામાં આવી ! આ કોઈ જેવી તેવી વાત નથી, મન્નુડા !’
‘હજી નો હમજાણું…’
‘તો ઇમ હમજ મારા મન્નુડા કે ભારતની લોકશાહીને આજે ૧૦૩ વરહ થ્યાં છે ! મૂળિયા બવ ઊંડા છે હમજ્યો ?’
‘હા પણ -’
‘ઇ જ કવ છું… કે પહેલાં રાજાઉં માંહોમાંહે લડતા, ને પરજા તમાશો જોતી ! પણ હવે દર પાંચ વરસે તો પાંચ વરસે, પરજા પાંહે જાવું પડે છે… જો રાજ કરવું હોય તો !’
‘વાત સાચી. પણ -’
‘મતલબ કે એક રાજા બીજા રાજાને હરાવી દ્યે, દબાવી દ્યે, દમદાટીથી ભગાડી દ્યે… ઇ જમાના ગ્યા ! કેમકે મન્નુડા આ લોકશાહી છે. આયાંનો રાજા પરજાને ભોળવી હકે… પણ ‘હરાવી’ નો હકે !’
‘એટલે દિલ્હીમાં જે કંઈ થયું…’
‘ઇ લોકશાહીનો પરચો છે, બાપલ્યા ! છતાં આમાં હજીયે બે વાત હમજવા જેવી છે.’
‘શું ?’
‘ઇ જ કે લોકશાહીમાં પરજાને રીઝવવી બવ અઘરી છે પણ ઉશ્કેરવી હાવ સહેલી છે !’
રણઝણસિંહે આંખ મિચકારી. પણ અમને કાંઈ હમજાણું નંઈ…
***
- મન્નુ શેખચલ્લી
Comments
Post a Comment